Namaz vakitleri nasıl hesaplanır?
İmsak, güneş, öğle, ikindi, akşam ve yatsı vakitleri güneşin hangi konumuna göre belirlenir? Hesaplama yöntemleri ve uygulamalar arasındaki dakika farkının sebebi.
· 3 dk okuma · Zikir Vakti ekibi
Namaz vakitleri güneşin gökyüzündeki konumuna göre belirlenir: imsak ve yatsı güneşin ufkun altındaki açısına, öğle güneşin en yüksek noktasına, ikindi gölge boyuna, akşam da gün batımına bağlıdır. Bulunduğunuz yerin enlemi, boylamı ve tarih bilindiğinde bu anlar astronomik olarak hesaplanır. Takvimler ve uygulamalar arasındaki birkaç dakikalık fark ise kullanılan açıdan ve eklenen ihtiyat payından kaynaklanır.
"Şüphesiz namaz, müminlere vakitleri belirlenmiş bir farzdır."
Nisâ, 4/103
Altı vakit, beş namaz
Takvimlerde altı saat yazar; bunlardan "güneş" bir namaz vakti değil, sabah namazı vaktinin bittiği andır.
| Vakit | Astronomik karşılığı | Anlamı |
|---|---|---|
| İmsak | Güneş ufkun yaklaşık 18° altında (fecr-i sâdık) | Sabah namazı vakti girer, oruç başlar |
| Güneş | Güneşin üst kenarı ufukta görünür | Sabah namazı vakti çıkar |
| Öğle | Güneş en yüksek noktayı geçer (zeval) | Öğle namazı vakti girer |
| İkindi | Gölge, cismin boyu + öğle gölgesi kadar uzar | İkindi namazı vakti girer |
| Akşam | Güneşin üst kenarı ufkun altına iner | Akşam namazı vakti girer, oruç açılır |
| Yatsı | Güneş ufkun yaklaşık 17° altında (şafak kaybolur) | Yatsı namazı vakti girer |
Hesaplama yöntemleri neden farklı?
Öğle, akşam ve güneş vakitlerinde tartışma yoktur; tanımları nettir. Fark iki yerde çıkar.
İmsak ve yatsı açıları
Alacakaranlığın tam olarak hangi açıda başlayıp bittiği konusunda kurumlar farklı değerler benimsemiştir:
| Yöntem | İmsak | Yatsı |
|---|---|---|
| Diyanet İşleri Başkanlığı (Türkiye) | 18° | 17° |
| Dünya İslam Birliği (MWL) | 18° | 17° |
| Mısır Genel Mesaha Kurumu | 19,5° | 17,5° |
| Ümmü'l-Kurâ (Suudi Arabistan) | 18,5° | Akşamdan 90 dk sonra |
| ISNA (Kuzey Amerika) | 15° | 15° |
Bir derecelik fark, Türkiye enlemlerinde kabaca beş dakika eder; kuzeye çıkıldıkça ve yaz aylarında büyür.
İkindi: asr-ı evvel ve asr-ı sânî
İkindi vaktinin girişi için iki görüş vardır. Çoğunluğa (İmam Şâfiî, Mâlik, Ahmed b. Hanbel ile Hanefîlerden Ebû Yûsuf ve Muhammed) göre gölge, cismin bir katına ulaştığında ikindi girer (asr-ı evvel). Ebû Hanîfe'ye göre iki katına ulaştığında girer (asr-ı sânî). Türkiye'de Diyanet takvimi asr-ı evvel'i esas alır.
Temkin (ihtiyat payı)
Hesaplanan ana birkaç dakikalık bir güvenlik payı eklenir ya da çıkarılır ki dağlık arazi, yükseklik ve yuvarlama gibi etkenler yüzünden vakit girmeden namaza durulmasın, oruç vaktinden önce açılmasın. Bu pay kurumdan kuruma değişir.
İki uygulama neden farklı saat gösterir?
- Farklı yöntem: Biri Diyanet açılarını, diğeri başka bir kurumun açılarını kullanıyor olabilir.
- Farklı konum: Biri ilçe merkezinin, diğeri telefonunuzun tam koordinatını alıyor olabilir. Büyük şehirlerde doğu–batı ucu arasında bir–iki dakika oynar.
- Temkin ve yuvarlama: Saniyelerin yukarı mı aşağı mı yuvarlandığı bile bir dakikalık fark üretir.
- Yükseklik: Yüksek bir yerde güneş daha geç batar.
Birkaç dakikalık fark hata değil, yöntem farkıdır. Bulunduğunuz ülkede yaygın olarak kullanılan takvim hangisiyse onunla aynı yöntemi kullanan bir kaynağı takip etmek en sağlıklısıdır.
Kuzey ülkelerinde yaz ayları
Yaklaşık 48,5° enlemin kuzeyinde (Almanya'nın büyük bölümü, Hollanda, Belçika, İngiltere, İskandinavya) yaz aylarında güneş ufkun 18° altına hiç inmez; yani astronomik olarak şafak kaybolmaz, yatsı ve imsak için hesaplanabilir bir an oluşmaz. Bu dönemlerde kurumlar "takdir" denen yöntemlere başvurur: en yakın normal güne, en yakın normal enleme ya da gecenin belirli bir oranına göre vakit tayin edilir. Avrupa'da yaşıyorsanız yazın takvimler arasındaki farkın büyümesinin sebebi budur.
Zikir Vakti'nde namaz vakitleri
Zikir Vakti'nde namaz vakitleri konumunuza göre, telefonunuzun kendisinde hesaplanır. Varsayılan yöntem Diyanet'in açıları ve temkin süreleridir; yukarıdaki tabloda geçenler dahil toplam 13 yöntem arasından seçim yapabilir, ikindi vaktini Şâfiî ya da Hanefî görüşüne göre hesaplatabilirsiniz. Vakit girdiğinde bildirim ve ezan sesiyle haber verilir, ana ekran widget'ı ile uygulamayı açmadan bir bakışta görülür. Reklam olmadığı için vakte bakmak bir saniyelik iştir.
Namaza dururken yönünüzden emin olmak için Kıble yönü nasıl bulunur?, namazın ardından yapılacaklar için Namazdan sonra tesbihat nasıl yapılır? yazılarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Kur'ân-ı Kerîm, Nisâ sûresi, 4/103
- Diyanet İşleri Başkanlığı namaz vakitleri
- Fıkhî ayrıntılar için: Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tereddüt ettiğiniz konularda bir din görevlisine danışın.