Kıble yönü nasıl bulunur? Pusula, güneş ve telefonla

Kıble, namazda yönelinen Kâbe yönüdür. Türkiye'den bakıldığında kıble güney–güneydoğuya düşer: İstanbul'da gerçek kuzeyden saat yönünde yaklaşık 152°, Ankara'da 160°, İzmir'de 144°. En pratik yol telefonunuzdaki bir kıble pusulasıdır; pusulanız yoksa güneşle ve haritayla da bulunabilir.

"Yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. Nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa çevirin."

Bakara, 2/144

Şehirlere göre kıble açısı

Açılar gerçek (coğrafi) kuzeyden saat yönünde ölçülür: 90° doğu, 180° güney demektir.

Şehir	Kıble açısı	Kabaca
İstanbul	152°	Güney–güneydoğu
Bursa	151°	Güney–güneydoğu
Ankara	160°	Güneye yakın güneydoğu
Konya	157°	Güneye yakın güneydoğu
İzmir	144°	Güneydoğu
Berlin	137°	Güneydoğu
Köln	127°	Güneydoğu
Amsterdam	126°	Güneydoğu
Londra	119°	Doğu–güneydoğu

Değerler, şehir merkezi ile Kâbe (21,4225° K, 39,8262° D) arasındaki en kısa yolun (büyük daire) başlangıç açısıdır ve yuvarlanmıştır.

Pusulayla kıble: en sık yapılan hata

Klasik pusula manyetik kuzeyi gösterir, tablodaki açılar ise gerçek kuzeye göredir. İkisi arasındaki farka manyetik sapma denir. Türkiye'de sapma bugün yaklaşık 5–7° doğudur; yani pusulanın gösterdiği kuzey, gerçek kuzeyin biraz doğusundadır.

Pusulada okumanız gereken değer:

pusula açısı = kıble açısı − manyetik sapma

İstanbul örneği: 152° − 6° = yaklaşık 146°. Düzeltmeyi yapmazsanız kıbleden altı derece kadar şaşarsınız. Sapma yıldan yıla ve ülkeden ülkeye değişir; Batı Avrupa'da Türkiye'dekinden belirgin biçimde küçüktür.

Telefonla kıble bulma

Telefonlar yönü içlerindeki manyetik sensörle bulur. Doğru sonuç için:

1. Kalibre edin. Telefonu havada birkaç kez "8" çizer gibi çevirin.
2. Metalden uzak tutun. Mıknatıslı kılıf, kalorifer peteği, çelik masa, araç içi ve betonarme kolon yanında sensör şaşar. Odanın ortasına geçin.
3. Düz tutun. Telefonu yere paralel, avucunuzda tutun.
4. İki kez ölçün. Birkaç adım öteye geçip tekrar bakın; iki ölçüm aynı yönü gösteriyorsa güvenebilirsiniz.

İyi bir kıble uygulaması manyetik sapmayı konumunuza göre kendisi düzeltir; yani ekranda gördüğünüz yön gerçek kuzeye göre hesaplanmış kıbledir, sizin ayrıca hesap yapmanız gerekmez.

Güneşle kıble bulma

Yılda iki gün güneş tam Kâbe'nin tepesine gelir. O anda güneşe dönen herkes kıbleye dönmüş olur; dikilen bir çubuğun gölgesinin tam tersi kıbledir.

Tarih	Türkiye saati
27–28 Mayıs	12:18
15–16 Temmuz	12:27

Türkiye ile Mekke aynı saat diliminde olduğu için saatler aynıdır. Almanya, Hollanda ve çevresinde aynı an yaz saatiyle 11:18 ve 11:27'ye denk gelir; güneş ufkun üzerinde olduğu sürece yöntem geçerlidir. Evinizin kıblesini bir kez bu yöntemle işaretleyip yıl boyu kullanabilirsiniz.

Haritayla kıble bulma

Pusula kullanamadığınız betonarme binalarda harita işe yarar: uydu görünümünde bulunduğunuz binayı bulun, tablodaki açıyı binanın bir duvarına göre kestirin. Bir cami yakınsa mihrap yönü en güvenilir referanstır.

Kıbleyi bulamazsam?

Kıbleyi araştırıp bir kanaate vardıktan sonra kılınan namaz, sonradan yönün yanlış olduğu anlaşılsa bile geçerlidir; yeniden kılmak gerekmez. Yolculukta ve yabancı bir yerde elinizden gelen araştırmayı yapmanız yeterlidir.

Zikir Vakti'nde kıble pusulası

Zikir Vakti'nin kıble pusulası yönü gerçek kuzeye göre düzeltir ve ibre kıbleye hizalandığında haber verir; ekrana bakarak derece okumaya gerek kalmaz. Namaz saatlerinin nasıl belirlendiğini merak ediyorsanız Namaz vakitleri nasıl hesaplanır? yazısı devamı niteliğinde.

Kaynaklar

• Kur'ân-ı Kerîm, Bakara sûresi, 2/144
• Kıble açıları: küresel trigonometri (büyük daire başlangıç azimutu) ile hesaplanmıştır
• Manyetik sapma değerleri: NOAA Dünya Manyetik Modeli hesaplayıcısı
• Fıkhî ayrıntılar için: Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tereddüt ettiğiniz konularda bir din görevlisine danışın.